بازآفرینی فضاهای شهری پیرامون مدارس شهر مشهد با رویکرد خیابان مدرسه

نوع مقاله : مقاله برگرفته از پایان نامه

نویسندگان

گروه شهرسازی، دانشکده هنر، دانشگاه بجنورد، بجنورد، ایران

چکیده

محیط‌های پیرامون مدارس از جمله فضاهای شهری حساس به شمار می‌روند که کیفیت آن‌ها تأثیر مستقیمی بر ایمنی، آسایش و تجربه روزمره دانش‌آموزان و ساکنان محله دارد. با این حال، در بسیاری از شهرهای ایران، این فضاها تحت سیطره حرکت سواره قرارگرفته و کمتر به عنوان مکان‌های شهری ایمن و قابل حضور موردتوجه بوده‌اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی امکان بازآفرینی فضاهای پیرامون مدارس شهر مشهد با رویکرد «خیابان مدرسه» انجام‌شده است. روش تحقیق به صورت ترکیبی و شامل مطالعات نظری، بررسی نمونه‌های موردی و پیمایش میدانی مبتنی بر پرسشنامه است. نتایج نشان می‌دهد که میزان پذیرش شهروندان نسبت به مؤلفه‌های این رویکرد قابل‌توجه است؛ به طوری که بیش از ۷۱ درصد با محدودسازی ترافیک، حدود ۸۷ درصد با اصلاح مبلمان شهری و بیش از ۶۷ درصد با اقدامات آرام‌سازی ترافیک موافقت داشته‌اند. همچنین، ۷۵ درصد پاسخ‌دهندگان اختصاص فضا برای فعالیت‌های بازی-آموزشی و بیش از ۸۶ درصد ساماندهی پارک خودرو و سرویس مدارس را ضروری دانسته‌اند. در مقابل، میزان موافقت با برخی مؤلفه‌ها از جمله مسیرهای ویژه دوچرخه (حدود ۵۷ درصد) و به ویژه مشارکت مستقیم شهروندان (حدود ۲۵ درصد) کمتر بوده است. افزون بر این، تنها حدود ۲۰ درصد پاسخ‌دهندگان وضعیت موجود را مستعد تحقق این رویکرد ارزیابی کرده‌اند. یافته‌ها نشان‌دهنده شکاف میان پذیرش نظری و امکان‌پذیری عملی است. در مجموع، تحقق رویکرد خیابان مدرسه نیازمند مداخلات تدریجی، تقویت اعتماد عمومی و توسعه سازوکارهای مشارکت محلی است.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  1. احدی، محمدرضا؛ سرکار، علیرضا و گودرزی، مهرزاد. (1399). تأثیر آرام‌سازی ترافیک در محدوده مدارس در تصادف‌های دانش‌آموزان؛ مهندسی عمران شریف، 36(2/1)، 160-153. https://doi.org/10.24200/j30.2018.51067.2369
  2. امانپور، سعید؛ مرادی مفرد، سمیرا و حسین‌زاده، اکبر. (1398). نقش آرام‌سازی ترافیک در برنامه‌ریزی شهرهای دوستدار-کودک و انسان‌محور (موردمطالعه: زنجان)، فصلنامه مطالعات برنامه‌ریزی سکونتگاه‌های انسانی، 14 (46)، 146-129.
  3. پاپلی یزدی، محمدحسین و رجبی سناجردی، حسین. (1382). نظریه‌های شهر و پیرامون. تهران: سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها (سمت).
  4. پاکزاد، جهانشاه. (۱۳۸۹). راهنمای طراحی فضاهای شهری. تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
  5. تیبالدز، فرانسیس. (1394). شهرهای انسان‌محور. ترجمه حسن علی لقایی و فیروزه جدلی، چاپ سوم، انتشارات دانشگاه تهران.
  6. سمانه، تقدیر؛ عطایی، عارفه و حمزه‌نژاد، مهدی. (۱۴۰۴). بررسی اولویت فضاهای باز و نیمه‌باز در سازمان فضایی مدارس سنتی ایران (مطالعه موردی: مدارس غیاثیه، چهارباغ، خان شیراز و حاج صفرعلی تبریز). فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی، 10 (1)، 21-40. http://dx.doi.org/10.61186/ciauj.10.1.575
  7. فلاحت، محمدصادق و عاطفی، الهه. (1393).، نقش تعاملات اجتماعی در خلق مکان‌های امن پیاده مدار. همایش ملی مهندسی عمران، شهرسازی و توسعه پایدار، تهران.
  8. محمودی، آمنه؛ حمزه‌نژاد، مهدی، تقدیر، سمانه. (۱۴۰2 ) اثر معماری مدرسه بر پایداری اجتماعی- فرهنگی در جوامع چند سطحی. فرهنگ معماری و شهرسازی اسلامی، ۸ (۲)؛ ۱۲۸-۱۰۷. http://dx.doi.org/10.61186/ciauj.8.2.107
  9. مرکز اسناد آثار تاریخی. (1385). تاریخ سند: 25 آذر 1357، به نقل از: کتاب انقلاب اسلامی به روایت اسناد ساواک - کتاب 20 صفحه 438. https://historydocuments.org/sanad/?page=show_document&id=nolao9co1k
  10. وزارت مسکن و شهرسازی. (1399). آیین‌نامه طراحی معابر شهری، بخش 1: مبانی، بخش 5: خیابان‌های شهری، بخش 6: آرام‌سازی ترافیک، بخش 9: حمل‌ونقل و کاربری زمین، بخش 10: مسیرهای پیاده، تهران: دفتر طرح‌ریزی و نظارت بر طرح‌های توسعه شهری.
  11. ایرنا. (۱۴۰۳، ۲۵ شهریور). ایمن‌سازی معابر اطراف ۳۱۲ مدرسه تهران انجام شد/ ورود ۱۱۰ دستگاه اتوبوس جدید. ایرنا. https://41195677.khabarban.com/
  12. Ahadi, M. R., Sarkar, A. R., & Goudarzi, M. (2020). The effect of traffic calming in the vicinity of schools on students accidents. Sharif Journal of Civil Engineering, 36-2(1/2), 153-160. https://doi.org/10.24200/j30.2018.51067.2369 [In Persian]
  13. Amanpour, S., Moradi Mofrad, S., & Hossienzadeh, A. (2019). The role of traffic calming in the planning of child friendly and human-oriented cities (Case study: Zanjan). Journal of Studies of Human Settlements Planning, 14(1), 129-146.  [In Persian]
  14. Bianchi, F., Riga, D., Moscarelli, R., & Pileri, P. (2023). Designing urban spaces to enhance active and sustainable mobility: An analysis of physical and symbolic affordances in school squares in the metropolitan area of Milan, Italy. Sustainability, 15(14), 11328. https://doi.org/10.3390/su151411328
  15. Boys, J., & Jeffery, A. (2023). Valuing urban schools as social infrastructure. In B. Cleveland, S. Backhouse, P. Chandler, I. McShane, J. M. Clinton, & C. Newton (Eds.), Schools as community hubs (pp. 113-130). Springer Nature Singapore. https://doi.org/10.1007/978-981-19-
  16. Brussels Mobility. (2021). Streets for kids: Urban design strategies for child-friendly streets. https://be.brussels/en/transport-mobility/mobility-challenges/mobility-schools/school-mobility-plans
  17. Carmona, M. (2012). Public space design and urban quality. Routledge. https://doi.org/10.4324/9781315158457
  18. Center for Documentation of Historical Records. (2006). Historical record dated December 16, 1978. In Islamic Revolution as narrated by SAVAK documents (Book 20, p. 438).  [In Persian]
  19. City of Copenhagen, Technical and Environmental Administration. (2021). Safe routes for children: A city for kids strategy. https://cyclingsolutions.info/wp-content/uploads//2020/12/CPH-Bicycle-Account-2018.pdf
  20. City of Edinburgh Council. (2020). School streets project: Reducing traffic and improving safety around schools. https://www.edinburgh.gov.uk/road-projects-improvements/schools-street-traffic
  21. City of Melbourne. (2021). Safe school zones program: Creating safer streets for students. https://www.melbourne.vic.gov.au/road-safety-and-speed-limits
  22. City of Vancouver. (2023). School streets program: Evaluation and future implementation plan. Walk Bike Roll. https://vancouver.ca/files/cov/school-streets-report-2023.pdf
  23. Falahat, M. S., & Atefi, E. (2014). The role of social interactions in creating safe pedestrian-oriented places. In National Conference on Civil Engineering, Urban Planning and Sustainable Development. Tehran, Iran.  [In Persian]
  24. Hodgkinson, K. (2023). City of Toronto Transportation Services, Active and Safe Routes to School Program annual report. Toronto Student Transportation Group. https://www.torontoschoolbus.org/wp-content/uploads/2014/04/TSTG-Annual-Report-2022-2023.pdf
  25. IRNA. (2024, September 15). Securing passages around 312 schools in Tehran has been done / Entry of 110 new buses. IRNA. https://41195677.khabarban.com/ [In Persian]
  26. Jacobs, J. (1992). The death and life of great American cities. Vintage. https://www.petkovstudio.com/bg/wp-content/uploads/2017/03/The-Death-and-Life-of-Great-American-Cities_Jane-Jacobs-Complete-book.pdf
  27. Lynch, K. (2002). The image of the city. MIT Press. https://mitpress.mit.edu/9780262620017/the-image-of-the-city/
  28. Mahmoudi, A., Hamzenezhad, M., & Taghdir, S. (2023). The impact of school architecture on socio-cultural sustainability in multi-level societies. CIAUJ, 8(2), 107-128. http://dx.doi.org/10.61186/ciauj.8.2.107 [In Persian]
  29. Ministry of Housing and Urban Development. (2020). Urban street design regulations: Part 1: Fundamentals, Part 5: Urban streets, Part 6: Traffic calming, Part 9: Transportation and land use, Part 10: Pedestrian paths. Office of Planning and Supervision of Urban Development Plans. [In Persian]
  30. National Center for Safe Routes to School. (2022). Safe Routes to School: National Partnership annual report 2022. https://saferoutestoschool.ie/wp-content/uploads/2025/05/SRTS-Annual-Report-2022.pdf
  31. Nicholson Jr, P. B. (2024). A GIS equity analysis of San Francisco Slow Streets (Doctoral dissertation). San Francisco State University. https://scholarworks.calstate.edu/downloads/n583z340n
  32. Núñez, M. B. F., Oñate, J. O., Triguero-Mas, M., & Marquet, O. (2025). Electoral consequences of urban interventions: The case of superblocks, school streets, and bike lanes in Barcelona. Cities, 165, 106130. https://doi.org/10.1016/j.cities.2025.106130
  33. Pakzad, J. (2010). Guidelines for urban space design. Shahid Beheshti University Press. [In Persian]
  34. Papoli Yazdi, M. H., & Rajabi Sanajerdi, H. (2003). Theories of the city and its surroundings. Organization for the Study and Compilation of Humanities Books of Universities (SAMT).  [In Persian]
  35. Pati, S. (2017). Roads near schools and their design safety analysis of an Indian city. International Journal of African and Asian Studies, 40, 43-54. 
  36. Rezasoltani, M., Behzadfar, M., & Said, I. (2015). A model development for children's walking in neighborhood. Procedia – Social and Behavioral Sciences, 201, 30-38. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.08.116
  37. Roynard, M., Schoeters, A., & Wénin, M. (2015). Safe to school: Analysis of road accidents involving children near primary schools and kindergartens. Belgian Road Safety Institute – Knowledge Center Road Safety. https://www.vias.be/publications/Veilig%20naar%20school/Safe%20to%20school%20-%20Analysis%20of%20road%20accidents%20involving%20children%20near%20primary%20schools%20and%20kindergardens.pdf
  38. Shahr News Agency. (2025, April 16). Smartization of urban streets in District 13. Shahr News Agency.  [In Persian]
  39. Smith, L. E., Gosselin, V., Collins, P., & Frohlich, K. L. (2022). A tale of two cities: Unpacking the success and failure of school street interventions in two Canadian cities. International Journal of Environmental Research and Public Health, 19(18), 11555. https://doi.org/10.3390/ijerph191811555
  40. Snaije, L. (2022). School Streets to shape child-friendly cities. BYCS / Clean Cities Campaign (hosted by Transport & Environment). https://cleancitiescampaign.org/wp-content/uploads/2022/05/School-Streets-to-shape-child-friendly-cities.pdf
  41. Statistical Data Center. (2024). Urban traffic accident statistics in Iran (2011–2024).  [In Persian]
  42. Taghdir, S., Ataei, A., & Hamzenejad, M. (2025). Investigating the priority of open and semi-open space in the spatial organization of traditional Iranian schools (Case studies: Ghiathieh School, Chaharbagh School, Khan Shiraz School and Haj Safarali School in Tabriz). Culture of Islamic Architecture and Urbanism Journal, 10(1), 21-40. http://dx.doi.org/10.61186/ciauj.10.1.575 [In Persian]
  43. te Brommelstroet, M., & Brandsma, S. (2025). From citizen-led street experiments to transformative change: A case study in improving school environments in the Netherlands. Built Environment, 51(3), 436-457. https://doi.org/10.2148/benv.51.3.437
  44. Tetali, S., Edwards, P., Murthy, G. V. S., & Roberts, I. (2016). Road traffic injuries to children during the school commute in Hyderabad, India: Cross-sectional survey. Injury Prevention, 22(3), 171-175. https://doi.org/10.1136/injuryprev-2015-041854
  45. Thomas, A. (2023). 'School Streets' and the adaptation of London's state-led tactical urbanism during Covid-19. In Cycling through the pandemic: Tactical urbanism and the implementation of pop-up bike lanes in the time of COVID-19 (pp. 19-43). Springer International Publishing. 
  46. Thomas, A., Furlong, J., & Aldred, R. (2022). Equity in temporary street closures: The case of London's Covid-19 'School Streets' schemes. Transportation Research Part D: Transport and Environment, 110, 103402. https://doi.org/10.1016/j.trd.2022.103402
  47. Tibbalds, F. (2001). Making people-friendly towns: Improving the public environment in towns and cities (H. A. Loghaei & F. Joddli, Trans.). University of Tehran. [In Persian]
  48. Tokyo Metropolitan Government. (2020). Car-free zones near schools: Safe access and community design guidelines. https://www.2020games.metro.tokyo.lg.jp/TOKYO2020_TMG_Report_en_A3.pdf
  49. Transport for London. (2022). School Streets: Reducing traffic and improving road safety around schools. https://content.tfl.gov.uk/school-streets-qualitative-research-2022.pdf
شهر آینده، اندیشه بومی
دوره 1، شماره 2
آبان 1404
صفحه 155-175

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار