تأثیر هوشمند سازی بر توسعه مقصدهای گردشگری شهری مطالعه موردی: شهر تهران

نوع مقاله : علمی - پژوهشی مستقل

نویسنده

گروه مدیریت گردشگری، دانشکده گردشگری، دانشگاه علم و فرهنگ، تهران، ایران

چکیده

هوشمند سازی به‌عنوان رویکردی نوین در توسعه شهری، تأثیرات چشمگیری بر مقصدهای گردشگری شهری دارد. این پژوهش با هدف شناسایی و رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر توسعه مقصد گردشگری هوشمند در شهر تهران و طراحی مدل روابط بین این عوامل انجام‌شده است. پژوهش حاضر از نظر ماهیت، ترکیبی از دو رویکرد کیفی و کمی و از نظر هدف، کاربردی می‌باشد. در بخش کیفی، برای شناسایی مؤلفه‌ها با ۸ نفر از خبرگان دانشگاهی و کارشناسان صنعت گردشگری مصاحبه نیمه ساختاریافته انجام شد. در بخش کمی، داده‌ها از طریق پرسشنامه از ۹۰ نفر از خبرگان و کارشناسان جمع‌آوری گردید که ۶۸ پرسشنامه معتبر بازگردانده شد. تجزیه‌وتحلیل داده‌ها با استفاده از مدل‌سازی معادلات ساختاری با رویکرد حداقل مربعات جزئی و نرم‌افزار Smart PLS3 انجام گرفت. یافته‌ها نشان داد شش عامل کلیدی شامل فناوری اطلاعات و ارتباطات، سیستم حمل‌ونقل هوشمند، خدمات گردشگری هوشمند، توانمندسازی اجتماعی-فرهنگی، مدیریت پایدار منابع و امنیت شهری هوشمند بر توسعه مقصد گردشگری هوشمند در تهران مؤثر هستند. کلیه روابط مستقیم در مدل، به‌جز روابط مستقیم توانمندسازی اجتماعی-فرهنگی و خدمات گردشگری هوشمند با توسعه مقصد، معنادار و تأیید شد. خدمات گردشگری هوشمند به‌طور غیرمستقیم از طریق سیستم حمل‌ونقل هوشمند بر توسعه مقصد تأثیر مثبت می‌گذارد. بیشترین ضریب مسیر مربوط به فناوری اطلاعات و ارتباطات و کمترین تأثیر مربوط به خدمات گردشگری هوشمند است. با توجه به یافته‌ها، برای توسعه مقصدهای گردشگری هوشمند در تهران، توجه به فناوری اطلاعات و ارتباطات از اهمیت بالایی برخوردار است و سرمایه‌گذاری در این حوزه باید در اولویت قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  1. آبیلی خانی، ناصر و گندمکار و بهرامی. (1401). ایجاد امنیت هوشمند در مقصد گردشگر جهت توسعه گردشگری؛ (مطالعه موردی: بندر شانگهای). فصلنامه چشم‌انداز شهرهای آینده،3(11)، 96-79.
  2. باصولی، مهدی؛ هاشمی، سیدسعید؛ ایمانی‌خوشخو، محمدحسین  و میرغفوری، سیدحبیب‌الله. (1398). طراحی مدل توسعة کارآفرینی گردشگری فرهنگی در شهر میراث جهانی یزد. مطالعات اجتماعی گردشگری، 18(9)، 91-114.‌ https://doi.org/10.52547/journalitor.36160.9.18.0
  3. جهان‌آبادی، سید مهرشاد و عسگری، عطیه. (1404). اولویت‌بندی محورهای گردشگری هوشمند شهری (نمونه موردی: حوزه مطالعاتی منتخب از مناطق ۱۱ و ۱۲ تهران). اقتصاد و برنامه‌ریزی شهری، 6(3)، 144-163. https://doi.org/10.22034/uep.2025.532299.1664
  4. حبیبی، آرش و کلاهی، بهاره. (۱۴۰۱). کتاب مدل یابی معادلات ساختاری. تهران: جهاد دانشگاهی، چاپ دوم.
  5. حبیبی، آرش و جلال‌نیا، راحله. (۱۴۰۱). حداقل مربعات جزئی. تهران: نارون.
  6. حقگو، علیرضا. (1402). نقش حمل‌ونقل هوشمند و برنامه‌ریزی شهری در توسعه پایدار. کنفرانس بین‌المللی پژوهش‌های کاربردی در علوم پایه، مهندسی و تکنولوژی.
  7. حق‌وردی‌زاده، ابوالفضل؛ زارعی، قاسم؛ عسگرنژاد نوری، باقر و رحیمی کلور، حسین. (1402). الگوی توسعه گردشگری هوشمند شهری مبتنی بر اکوسیستم بازاریابی مطالعه موردی: شهر تبریز. مجله گردشگری شهری، 10(3)، 127-146. https://doi.org/10.22059/jut.2023.365511.1157
  8. داوری، علی و رضازاده، آرش. (1392). مدل‌سازی معادلات ساختاری با نرم‌افزار PLS. چاپ اول، تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی.
  9. دشت لعلی، علیقلی و نوربخش و سید کامران. (1399). ارائه الگوی کاربردی گردشگری هوشمند در مناطق شهری مطالعه موردی: شهر اصفهان. مجله گردشگری شهری، 7(2)، 127-141.‌ https://doi.org/10.22059/jut.2020.308582.826
  10. زنگوئی، فرنوش؛ خرازی محمدوندی، آذر و صالحی، صدقیانی. (1399). شناسایی مؤلفه‌های هوشمند سازی صنعت گردشگری در ایران. مطالعات مدیریت کسب‌وکار هوشمند، 8(32)، 239-272.‌ https://doi.org/10.22054/IMS.2020.47173.1607
  11. شفیعی، ساناز؛ رجب‌زاده قطری، علی؛ حسن‌زاده، علیرضا و جهانیان، سعید. (1396). بررسی تأثیر فناوری اطلاعات بر توسعة پایدار مقاصد گردشگری به‌منظور توسعة مقاصد گردشگری هوشمند (با استفاده از رویکرد فراترکیب). فصلنامه تحقیقات بازاریابی نوین،4(27)،95-116. https://doi.org/10.22108/nmrj.2017.103939.1247
  12. عباس زاده، سید میرمحمد؛ امانی، جواد؛ خضری آذر، هیمن و پاشوی، قاسم. (1393). مقدمه‌ای بر مدل یابی معادلات ساختاری به روش PLS و کاربرد آن در علوم رفتاری. چاپ اول، ارومیه: انتشارت دانشگاه ارومیه.
  13. عباسی اسفنجانی. (1396). طراحی الگوی تجاری‌سازی تحقیقات دانشگاهی با روش مدل‌سازی معادلات ساختاری حداقل مربعات جزئی. پژوهشنامه بازرگانی، 21(82)، 1-21.‌ https://doi.org/10.22034/jtd.2019.190606.1771
  14. عسگری، عطیه و جهان‌آبادی، سید مهرشاد. (1405). مقایسه تطبیقی تجربه زیسته گردشگران داخلی و خارجی در بستر گردشگری هوشمند شهری در محور نوفل‌لوشاتو منطقه 11 تهران. اقتصاد و برنامه‌ریزی شهری، 7(5)، 4-27. https://doi.org/10.22034/uep.2025.562155.1788
  15. یوسفان، احمد و یوسفیان، الهام. (1391). خوشه‌بندی استان‌های ایران بر پایه معیارهای شکاف دیجیتال به کمک روش K-MEANS. نشریه علمی-ترویجی محاسبات نرم، (1)، 32-45.
  16. Abbasi Esfanjani, H. (2017). Designing a model for commercialization of university research using partial least squares structural equation modeling. Journal of Commerce Research, 21(82), 1-21. https://doi.org/10.22034/jtd.2019.190606.1771 [In Persian]
  17. Abbaszadeh, S. M., Amani, J., Khezri Azar, H., & Pashooi, G. (2014). An introduction to structural equation modeling with PLS method and its application in behavioral sciences (1st ed.). Urmia University Publication. [In Persian]
  18. Abili, K., Naser, K., Gandemkar, & Bahrami. (2022). Smart security establishment in tourist destination for tourism development (Case study: Shanghai Port). Future Cities Perspectives Journal, 3(11), 79-96.  [In Persian]
  19. Alizadeh, H., & Sharifi, A. (2023). Toward a societal smart city: Clarifying the social justice dimension of smart cities. Sustainable Cities and Society, 95, 104612.
  20. Asgari, A., & Jahanabadi, M. (2026). A comparative study of the lived experience of domestic and foreign tourists in the context of urban smart tourism on the Nofel Loshato axis of District 11, Tehran. Urban Economics and Planning, 7(5), 4-27. https://doi.org/10.22034/uep.2025.562155.1788 [In Persian]
  21. Bakıcı, T., Almirall, E., & Wareham, J. (2013). A smart city initiative: The case of Barcelona. Journal of the Knowledge Economy, 4, 135-148. https://doi.org/10.1007/s13132-012-0084-9
  22. Barclay, D., Higgins, C., & Thompson, R. (1995). The partial least squares (PLS) approach to causal modeling: Personal computer adoption and use as an illustration. Technology Studies, 2(2), 285-309. 
  23. Basouli, M., Hashemi, S. S., Imani Khoshkho, M. H., & Mirghafouri, S. H. (2018). Designing a cultural tourism entrepreneurship development model in the world heritage city of Yazd. Tourism Social Studies, 9(18), 91-114. https://doi.org/10.52547/journalitor.36160.9.18.0 [In Persian]
  24. Buhalis, D., & Amaranggana, A. (2015). Smart tourism destinations enhancing tourism experience through personalization of services. In Information and communication technologies in tourism (pp. 377-389). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-319-14343-9_28
  25. Carrión, G. C., Nitzl, C., & Roldán, J. L. (2017). Mediation analyses in partial least squares structural equation modeling: Guidelines and empirical examples. In Partial least squares path modeling: Basic concepts, methodological issues and applications (pp. 173-195). https://doi.org/10.1007/978-3-319-64069-3_8
  26. Chin, W. W., & Newsted, P. R. (1999). Structural equation modeling analysis with small samples using partial least squares. In Statistical strategies for small sample research (Vol. 1, pp. 307-341). https://www.researchgate.net/publication/242370645
  27. Dasht Lalei, A., & Nourbakhsh, S. K. (2020). Presenting a practical model of smart tourism in urban areas: A case study of Isfahan City. Urban Tourism Journal, 7(2), 127-141. https://doi.org/10.22059/jut.2020.308582.826 [In Persian]
  28. Davari, A., & Rezazadeh, A. (2013). Structural equation modeling with PLS software (1st ed.). Jahad Daneshgahi Publication. [In Persian]
  29. Dorostkar, E., & Ziari, K. (2025). Urban planning and metaverse technologies for sustainable cities: Reducing environmental footprints and enhancing social equity (A case study of Tehran, Iran). Sustainable Futures, 10, 100334.
  30. Etro, F. (2009). The economic impact of cloud computing on business creation, employment and output in Europe. Review of Business and Economics, 54(2), 179-208. https://www.researchgate.net/publication/227359572
  31. Fartash, K., Azizi, A., & Khayatian Yazdi, M. (2021). Tehran in the path of transition to a smart city: Initiatives, implementation, and governance. In Handbook of smart cities (pp. 361-390). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-69698-6_76
  32. Gretzel, U., Sigala, M., Xiang, Z., & Koo, C. (2015). Smart tourism: Foundations and developments. Electronic Markets, 25, 179-188. https://doi.org/10.1007/s12525-015-0196-8
  33. Habibi, A., & Kalahi, B. (2022). Structural equation modeling (2nd ed.). Jahad Daneshgahi Publication. [In Persian]
  34. Habibi, A., & Jalalnia, R. (2022). Partial least squares. Naroon. [In Persian]
  35. Haghgou, A. (2023). The role of smart transportation and urban planning in sustainable development. International Conference on Applied Research in Basic Sciences, Engineering, and Technology.  [In Persian]
  36. Haghverdizadeh, A., Zarei, G., Asgarneghad Nouri, B., & Rahimi Kelor, H. (2023). A model of smart urban tourism development based on marketing ecosystem: A case study of Tabriz City. Urban Tourism Journal, 10(3), 127-146. https://doi.org/10.22059/jut.2023.365511.1157 [In Persian]
  37. Hair, J. F., Hult, G. T. M., Ringle, C. M., & Sarstedt, M. (2021). A primer on partial least squares structural equation modeling (PLS-SEM) (2nd ed.). Sage Publications. https://doi.org/10.1007/978-3-030-80519-7_1
  38. Harrison, C., Eckman, B., Hamilton, R., Hartswick, P., Kalagnanam, J., Paraszczak, J., & Williams, P. (2010). Foundations for smarter cities. IBM Journal of Research and Development, 54(4), 1-16. https://doi.org/10.1147/JRD.2010.2048257
  39. Hashemi, A., Nejat, M. R., Zadeh, F. S., & Sa'di, M. R. (2020). Requirements of smart city realization in Tehran based on good governance theory. International Journal of Political Science, 10(1), 35-61.
  40. Jahanabadi, S. M., & Asgari, A. (2025). Prioritization of urban smart tourism axes (Case study: Selected area from districts 11 and 12 of Tehran). Urban Economics and Planning, 6(3), 144-163. https://doi.org/10.22034/uep.2025.532299.1664
  41. Kim, C. W. (2006). E-tourism. In Innovation and growth in tourism (pp. 135-146). OECD. https://www.oecd.org/content/dam/oecd/en/publications/reports/2006/06/innovation-and-growth-in-tourism_g1gh709c/9789264025028-en.pdf
  42. Kiráľová, A., & Pavlíčeka, A. (2015). Development of social media strategies in tourism destination.  Procedia - Social and Behavioral Sciences, 175, 358-366.  https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.01.1211
  43. Lee, B. C., & Byun, H. J. (2014). The impact of online review on purchasing behavior: A case of hotel and resort. Tourism and Leisure Research, 26, 59-79. https://doi.org/10.170861/JTS.2015.39.1.109
  44. Lee, P., Hunter, W. C., & Chung, N. (2020). Smart tourism city: Developments and transformations. Sustainability, 12(10), 4-16. https://doi.org/10.3390/su12103958
  45. Matos, A., Pinto, B., Barros, F., Martins, S., Martins, J., & Au-Yong-Oliveira, M. (2019). Smart cities and smart tourism: What future do they bring? In New knowledge in information systems and technologies (Vol. 3, pp. 358-370). Springer. https://doi.org/10.1007/978-3-030-16187-3_35
  46. Micera, R., Pindaro, V., Splendiani, S., & Chiappa, G. D. (2017). Smart destinations: New strategies to manage tourism industry. IFKAD Proceedings.
  47. Mohanty-Padora, R., & Kumar, B. P. (2022). Effective value capturing of mobility and public transportation through efficient urban planning. In Smart cities policies and financing (pp. 353-362). https://doi.org/10.1016/B978-0-12-819130-9.00023-1
  48. Neuhofer, B., Buhalis, D., & Ladkin, A. (2012). Conceptualising technology enhanced destination experiences. Journal of Destination Marketing & Management, 1(1-2), 36-46. https://doi.org/10.1016/j.jdmm.2012.08.001
  49. Neirotti, P., De Marco, A., Cagliano, A. C., Mangano, G., & Scorrano, F. (2014). Current trends in smart city initiatives: Some stylised facts. Cities, 38, 25-36. https://doi.org/10.1016/j.cities.2013.12.010
  50. Qin, Y. (2017). Analysis of key elements for smart tourist city construction with G1-Entrophy methods. Revista Facultad de Ingeniería, 32, 759-763. https://www.researchgate.net/publication/321888520
  51. Ribes, J. F. P., & Baidal, J. I. (2018). Smart sustainability: A new perspective in the sustainable tourism debate. Investigaciones Regionales - Journal of Regional Research, 42, 151-170. https://www.researchgate.net/publication/330514899
  52. Santos-Júnior, A., Mendes-Filho, L., Almeida-García, F., & Manuel-Simões, J. (2017). Smart tourism destinations: A study based on stakeholder vision. Revista Turismo em Análise, 28(3), 358-379. https://doi.org/10.11606/issn.1984-4867.v28i3p358-379
  53. Shafiei, S., Rajabzadeh Ghatari, A., Hassanzadeh, A., & Jahaniyan, S. (2017). Investigating the impact of information technology on sustainable development of tourism destinations for the purpose of smart tourism destination development (Using the meta-synthesis approach). Journal of New Marketing Research, 4(27), 95-116. https://doi.org/10.22108/nmrj.2017.103939.1247 [In Persian]
  54. Shojae Anari, M. S., & Jakobi, Á. (2025). Smartening up a developing city: Smart city and urban big data development challenges in Tehran.  Észak-magyarországi Stratégiai Füzetek, 22 (2), 53-63. https://doi.org/10.32976/stratfuz.2025.19
  55. Soti, A., Shankar, R., & Kaushal, O. P. (2010). Modeling the enablers of Six Sigma using interpreting structural modeling. Journal of Modelling in Management, 5(2), 124-141. https://doi.org/10.1108/17465661011060989
  56. Susanto, E., Novianti, S., Rafdinal, W., Prawira, M. F. A., & Septyandi, C. B. (2020). Visiting tourism destination: Is it influenced by smart tourism technology. Journal of Indonesian Tourism and Development Studies, 8(3), 145-155. https://doi.org/10.21776/ub.jitode.2020.008.03.04
  57. UNWTO. (2015). Understanding tourism: Basic glossary. https://www.unwto.org/glossary-tourism-terms
  58. Vahidnia, M. H. (2023). Citizen participation through volunteered geographic information as equipment for a smart city to monitor urban decay. Environmental Monitoring and Assessment, 195(1), 181. https://doi.org/10.1007/s10661-022-10796-0
  59. Yousefan, A., & Yousefan, E. (2012). Clustering of Iranian provinces based on digital divide criteria using K-MEANS method. Soft Computing Journal, 1(1), 32-45. [In Persian]
  60. Zangooei, F., Kharazi Mohammadvandi Azar, Z., & Salehi Sedghiani, J. (2020). Identification of components of smart tourism industry in Iran. Smart Business Management Studies, 8(32), 239-272. https://doi.org/10.22054/IMS.2020.47173.1607 [In Persian]
  61. Zhang, L., Li, Y., & Liu, M. (2012). Basic concept and theoretical system of smart tourism. Journal of Tourism, 27(5), 66-73. http://dx.doi.org/10.1016/j.tourman.2016.03.014
  62. Zubizarreta, I., Seravalli, A., & Arrizabalaga, S. (2016). Smart city concept: What it is and what it should be. Journal of Urban Planning and Development, 142(1). https://doi.org/10.1061/(ASCE)UP.1943-5444.0000282
شهر آینده، اندیشه بومی
دوره 1، شماره 2
آبان 1404
صفحه 119-138

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار