تحلیل محتوایی نگرش نظریات برنامه‌ریزی شهری در تأمین منفعت عمومی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 گروه معماری، دانشکده عمران و معماری، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

2 گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اصفهان، اصفهان، ایران

3 گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه علم و صنعت، تهران، ایران

چکیده

درحالی‌که از تأمین منفعت عمومی  به‌عنوان یکی از مهم‌ترین توجیهات عمل برنامه‌ریزی یاد می‌شود ولی با مروری بر نظریات غالب برنامه‌ریزی شهری و رویکردهای اقتصادی ـ سیاسی می‌توان گفت این نظریات خوانشی متفاوت نسبت به اولویت تأمین منفعت در یک دوگانگی چالش‌برانگیز میان بخش عمومی و یا بازار دارند. ازاین‌رو هدف از نگارش مقاله پیشرو آن است تا در قالب پارادایم تفسیرگرایی و با استفاده از روش تحلیل محتوای کیفی از طریق بررسی و تفسیر منابع مرتبط معتبر، سیر تحول مفهومی منفعت عمومی از دهه 1960 در نظریات برنامه‌ریزی شهری ارائه گردد. در این خصوص بر مبنای 6 مقوله مستخرج از کدگذاری باز، گونه شناسی از منفعت عمومی در نظریات برنامه‌ریزی شهری استخراج‌شده است. یافته‌ها حاکی از آن است که گرچه عمده نظریات در ابتدای طرح خود به تأمین منافع یکی از بخش‌های عمومی و یا بازار گرایش داشته‌اند، ولی با نمایان شدن نواقص این دیدگاه‌ها که عموماً منجر به ایجاد ناپایداری اجتماعی و تعارض منافع گردیده، امروزه نگرش‌های متأخر نظریات برنامه‌ریزی شهری با رویکردی مشارکتی بر توافق و تأمین هم‌زمان منافع همه ذینفعان سیاسی، اقتصادی و عمومی تأکید می‌کنند. به نظر می‌رسد این‌چنین مفاهیمی عمدتاً در نظریه برنامه‌ریزی ارتباطی گرد هم آمده‌اند ولی با توجه به نواقص برنامه‌ریزی ارتباطی در تأمین چارچوب هدایت‌کننده منافع کنشگران، در پایان مدلی مفهومی جهت حصول توافق در تنظیم و توزیع منافع میان کنشگران با تأکید بر ترکیب نظریات برنامه‌ریزی عقلانی و ارتباطی پیشنهادشده است.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  1. آلمندینگر، فیلیپ. (1389). نظریه برنامه‌ریزی. ترجمه الهام بهمن تیموری، انتشارات آذرخش، تهران.
  2. اجلالی، پرویز؛ رفیعیان، مجتبی و عسگری، علی. (1392). نظریه برنامه‌ریزی: دیدگاه‌های سنتی و جدید. تهران: نشر آگه.
  3. اشتراوس، انسلم و کربین، جولیت. (1394). مبانی پژوهش کیفی: فنون و مراحل تولید نظریه زمینه‌ای. ترجمه ابراهیم افشار، چاپ چهارم، تهران: نشر نی.
  4. اسمیت، کوین بی و لریمر، کریستفر دبلیو. (1396). درآمدی نظری بر سیاست عمومی. ترجمه بهزاد عطارزاده، انتشارات علمی و فرهنگی، تهران.
  5. امانپور سعید و سجادیان، مهیار. (1396)، لیبرالیسم و شهر؛ کنکاشی بر نسبت لیبرالیسم و برنامه‌ریزی شهری. فصل‌نامه جغرافیا و برنامه‌ریزی شهری چشم‌انداز زاگرس، 9 (32)، 116 ـ 89.
  6. ایمان، محمدتقی و نوشادی، محمودرضا. (1390). تحلیل محتوای کیفی. فصلنامه پژوهش، 3 (2)، 15 -44.
  7. برانت، کریستینا. (1383). دولت رفاه و حمایت‌های اجتماعی. ترجمه هرمـز همـایون پـور، تهـران: موسـسه عـالی پژوهش تأمین اجتماعی.
  8. جعفری هرندی، رضا؛ نصر، احمدرضا و میرشاه‌جعفری، سید ابراهیم. (1387). تحلیل محتوا روشی پرکاربرد در مطالعات علوم اجتماعی، رفتاری و انسانی، با تأکید بر تحلیل محتوای کتاب‌های درسی. فصلنامه حوزه و دانشگاه، روش‌شناسی علوم انسانی، 14 (55)، 33 - 58.
  9. دانشگاه پاریس. (1386)، کنگره بین‌المللی مارکس 1995: مارکسیسم پس از صد سال؛ کارنمای انتقادی و دورنمای آینده. ترجمه گروه مترجمین زیر نظر حسن مرتضوی، نشر دیگر، تهران.
  10. رفیعیان، مجتبی و جهانزاد، نریمان. (1394). دگرگونی اندیشه در نظریه برنامه‌ریزی. چاپ اول، تهران: انتشارات آرمان‌شهر.
  11. علی‌منصوریان، ناصر و شیبانی، عادل. (1395)، مفهوم منفعت عمومی و جایگاه آن در قانون‌گذاری ایران. دو فصلنامه دیدگاه‌های حقوق قضایی، 75 - 76، 117 - 142.
  12. فریدمن، جان. (1387). برنامه‌ریزی در حوزه عمومی: از شناخت تا عمل. تهران: مرکز مطالعاتی و تحقیقاتی شهرسازی و معماری.
  13. ملکی، قاسم. (1392). برنامه‌ریزی با بازار حقوق توسعه. تهران: انتشارات آذرخش.
  14. مهدی‌زاده، جواد. (1382). برنامه‌ریزی راهبردی توسعه شهری: تجربیات اخیر جهانی و جایگاه ان در ایران. تهران: وزارت مسکن و شهرسازی.
  15. هاروی، دیوید. (1392). شهری شدن سرمایه: چرخه دوم انباشت سرمایه در تولید محیط مصنوع. ترجمه عارف اقوامی مقدم، چاپ دوم، تهران: نشر دات.
  16. هیلیر، جین. (1394). سایه‌های قدرت: حکایت دوراندیشی برنامه‌ریزی کاربری اراضی. ترجمه کمال پولادی، چاپ دوم، تهران: انتشارات آذرخش.
  1. Alexander, E. R. (2010). Planning, policy and the public interest: Planning regimes and planners' ethics and practices. International Planning Studies, 15(2), 143-162. https://doi.org/10.1080/13563475.2010.490670.
  2. Ali-Mansourian, N., & Sheibani, A. (2016). The concept of public interest and its position in Iranian legislation. Judicial Legal Perspectives Biannual, 75–76, 117–142. [in Persian]
  3. Allmendinger, P. (2010). Planning theory (E. Bahman Teimouri, Trans.). Tehran: Azarkhsh Publications. [in Persian]
  4. Amanpour, S., & Sajadian, M. (2017). Liberalism and the city: An inquiry into the relationship between liberalism and urban planning. Zagros Outlook: Quarterly Journal of Geography and Urban Planning, 9(32), 89–116. [in Persian]
  5. Bertaud, A., & Renaud, B. (1997). Socialist cities without land markets. Journal of urban Economics, 41(1), 137-151. https://doi.org/10.1006/juec.1996.1097.
  6. Blowers, A. (1980). the Limits of Power. Oxford: Pergamon Press.
  7. Brandt, C. (2004). The welfare state and social supports (H. Homayounpour, Trans.). Tehran: Higher Institute for Social Security Research. [in Persian]
  8. Buitelaar, E. (2003). Neither market nor government: Comparing the performance of user rights regimes. Town Planning Review, 74(3), 315-330. https://doi.org/10.3828/tpr.74.3.4.
  9. Campbell, H., & Marshall, R. (2002). Utilitarianism’s bad breath? A re-evaluation of the public interest justification for planning. Planning Theory, 1(2), 163-187. https://doi.org/10.1177 /147309520200100205.
  10. Ding, C. (2003). Land policy reform in China: assessment and prospects. Land use policy, 20(2), 109-120. https://doi.org/10.1016/S0264-8377(02)00073-X.
  11. Ejlali, P., Rafieian, M., & Asgari, A. (2013). Planning theory: Traditional and modern perspectives. Tehran: Agah Publications. [in Persian]
  12. Fainstein, S. S., & Fainstein, N. I. (1971). City Planning and Political Values. Urban Affairs Quarterly, 6(3),341-362. https://doi.org/10.1177/107808747100600305.
  13. Fisher, R. (2000). Sources of conflict and methods of conflict resolution. International Peace and Conflict Resolution, School of International Service, The American University, 1965, 1-6.
  14. Forester, J. (1987). Planning in the face of conflict: Negotiation and mediation strategies in local land use regulation. Journal of the American Planning Association, 53(3), 303-314. https://doi.org/10.1080/01944368708976450
  15. Forester, J. (1989). Planning in the Face of Power. Berkeley, Calif.: University of California Press.
  16. Friedmann, J. (2008). Planning in the public domain: From knowledge to action. Tehran: Urban Planning and Architecture Studies and Research Center. [in Persian]
  17. Geuting, E. (2007). Proprietary governance and property development: Using changes in the property-rights regime as a market-based policy tool. Town Planning Review, 78(1), 23-39. https://doi.org/10.3828/tpr.78.1.3.
  18. Ginosar, A. (2014). Public-interest institutionalism: A positive perspective on regulation. Administration & Society, 46(3), 301-317. https://doi.org/10.1177/0095399712453926.
  19. Glaser, B.G. (1978). Theoretical sensitivity: Advances in the methodology of grounded theory. Mill Valley, CA: Sociology Press.
  20. Hanssen, G. S. (2010). Ensuring local community interests in market-oriented urban planning? The role of local politicians. Environment and Planning C: Government and Policy, 28(4), 7