سنخ‌شناسی فضایی ساختار فعالیتی منطقه کلان‌شهری تهران - البرز با رویکرد بودویل و دلالت‌های آن برای برنامه‌ریزی آینده‌نگرانه

نوع مقاله : مقاله برگرفته از پایان نامه

نویسندگان

گروه برنامه‌ریزی و طراحی شهری و منطقه‌ای، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چکیده

تحولات ساختاری اقتصاد منطقه‌ای و جابه‌جایی فضایی فعالیت‌ها از مهم‌ترین نمودهای پویایی نظام منطقه‌های شهری معاصر به شمار می‌رود. منطقه کلان‌شهری تهران-البرز در دهه‌های اخیر تحت تأثیر تمرکز سرمایه، گسترش خدمات پیشرفته و توسعه فناوری و ارتباطات، دگرگونی‌های قابل‌توجهی را در سازمان فضایی فعالیت‌ها تجربه کرده است. این فرایند موجب تمرکز برخی فعالیت‌ها و درعین‌حال شکل‌گیری الگوهای جدید تخصص‌گرایی، تنوع اقتصادی و پیرامونی شدن برخی شهرستان‌ها شده است. ازاین‌رو شناسایی مزیت‌های نسبی و تحلیل الگوهای فضایی فعالیت‌ها برای آینده‌نگری توسعه منطقه‌ای ضروری است. پژوهش حاضر با بهره‌گیری از رویکرد کمی بودویل به سنخ‌شناسی فضایی ساختار فعالیتی منطقه و تبیین دلالت‌های آن برای آینده‌پژوهی می‌پردازد. در این راستا، داده‌های ارزش‌افزوده سال‌های ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۰ در ۹ گروه اقتصادی بررسی شد و با استفاده از تحلیل ترکیبی ضریب مکانی و سهم تغییر، شهرستان‌های منطقه در سه سنخ تخصصی، متنوع و پیرامونی طبقه‌بندی شدند تا میزان انطباق میان توانمندی‌های اقتصادی و ظرفیت‌های زیرساختی مشخص شود. نتایج پژوهش نشان می‌دهد ساختار فضایی فعالیت‌ها در منطقه با ناهمگونی قابل‌توجهی همراه است؛ به‌گونه‌ای که برخی شهرستان‌ها با تمرکز فعالیت‌های تخصصی و برخورداری از مزیت رقابتی نقش پیشران دارند، درحالی‌که برخی دیگر با تنوع اقتصادی محدود در وضعیت پیرامونی قرارگرفته‌اند. بر این اساس، مسیر مطلوب توسعه منطقه‌ای در گرو ایجاد تعادل میان توانمندی‌های اقتصادی و ظرفیت‌های زیرساختی و بازآرایی هدفمند نقش‌های فضایی است.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  1. حاجی نژاد، علی؛ قادری، جعفر؛ خاتمی، سیده سمیه و یونسی، غلامرضا. (1393). بررسی وضعیت، شناسایی مزیت نسبی وتدوین برنامه استراتژیک توسعه اشتغال با استفاده از مدل های تغییرسهم، ضریب مکانی و سوات (SWOT) مورد مطالعه: شهرستان بیرجند. مجلس و راهبرد، 21 (79)، 35-5.
  2. کریم‌زاده، حسین؛ بشیری، احد و خالقی، عقیل. (1400). تحلیل تغییرات ساختار اشتغال در بخش‌های عمده اقتصادی مناطق روستایی ایران. اقتصاد فضا و توسعه روستایی، 11 (41)، 96-77.
  3. Abadi, M., Zahrah, Z., Puhakka-Tarvainen, H., & Katsume, H. (2024). Analysis of economic development on West Coast Regency, Indonesia, based on location quotient (LQ) and shift share (SS). Journal of Economics, Innovative Management and Entrepreneurship, 2(1). https://doi.org/10.59652/jeime.v2i1.176
  4. Andrikopoulos, A., Brox, J., & Carvalho, E. (1990). SM-share analysis and the potential for predicting regional growth patterns: Some evidence for the region of Quebec, Canada.
  5. Boudeville, J.-R. (1966). Problems of regional economic planning.
  6. Dunn, E. S. (1960). A statistical and analytical technique for regional analysis.
  7. Espa, G., Filipponi, D., Giuliani, D., & Piacentino, D. (2014). Decomposing regional business change at plant level in Italy: A novel spatial shift-share approach. Papers in Regional Science, 93(S1), S113–S135. https://doi.org/10.1111/pirs.12044
  8. Hajinejad, A., Ghaderi, J., Khatami, S. S., & Younesi, G. (2014). Investigating the status, identifying comparative advantage and formulating a strategic plan for employment development using shift-share, location quotient and SWOT models (Case study: Birjand City). Majlis and Strategy, 21(79), 5-35. [in persian].
  9. Herath Bandara, S. J. (2024). Regional workforce dynamics in West Virginia: Insights from shift-share and location quotient analysis. Economies, 12(11). https://doi.org/10.3390/economies12110290
  10. Karimzadeh, H., Bashiri, A., & Khaleghi, A. (2021). Analysis of employment structure changes in major economic sectors of rural areas of Iran. Spatial Economics and Rural Development, 11(41), 77-96. [in persian].
  11. Kemeny, T., & Storper, M. (2015). Is specialization good for regional economic development?. Regional Studies, 49(6), 1003–1018. https://doi.org/10.1080/00343404.2014.899691
  12. Khusaini, M. (2015). A shift-share analysis on regional competitiveness: A case of Banyuwangi District, East Java, Indonesia.  Procedia - Social and Behavioral Sciences, 211, 738–744. https://doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.11.097
  13. Kiser, Y. D. (1992). A location quotient and shift share analysis of regional economies in Texas.
  14. Marshelynda, A. R., Taufiq, M., & Wardaya, W. (2026). Analysis of the potential structure of the economic sector of North Kalimantan Province before and after regional expansion. Journal of Regional Economics and Development, 3(2). https://economics.pubmedia.id/index.php/jred
  15. Martínez Prats, G., & Armenta Ramirez, A. (2013). Analysis of the behavior of a regional economy through the shift-share and location quotient techniques. Management Dynamics in the Knowledge Economy, 6(4), 553–568. https://doi.org/10.25019/MDKE/6.4.03
  16. Marwoto, P. B., Arkum, D., & Ilahi, R. (2023). Structural change: Applying location quotient and shift-share analysis in determining leading sectors in Bangka Regency over the 2000-2021 period. Proceedings of the International Conference on Sustainable Environment, Agriculture and Tourism (ICOSEAT 2022), 26. https://doi.org/10.2991/978-94-6463-086-2_130
  17. Maspaitella, M., & Parinussa, S. M. (2021). Applying location quotient and shift-share analysis in determining leading sectors in Teluk Bintuni Regency. Journal of Developing Economies, 6(1), 55. https://doi.org/10.20473/jde.v6i1.22182
  18. Montanía, C. V., Márquez, M. A., Fernández-Núñez, T., & Hewings, G. J. D. (2021). Spatial shift-share analysis: Some new developments. Papers in Regional Science, 100(2), 305–325. https://doi.org/10.1111/pirs.12575
  19. Niyimbanira, F. (2018). Comparative advantage and competitiveness of main industries in the north-eastern region of South Africa: Application of location quotient and shift-share techniques. International Journal of Economics and Finance Studies, 10(1).
  20. Parr, J. B. (2014). The regional economy, spatial structure and regional urban systems. Regional Studies, 48(12), 1926–1938. https://doi.org/10.1080/00343404.2013.799759
  21. Rizani, A. (2020). Analysis of leading sectors potential for economic development planning in Malang City. Journal of Developing Economies, 5(1), 21. https://doi.org/10.20473/jde.v5i1.18547
  22. Stilwell, F. J. B. (1969). Regional growth and structural adaptation.
شهر آینده، اندیشه بومی
دوره 1، شماره 2
آبان 1404
صفحه 77-97

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار