تبیین رویکرد حکمرانی خوب شهری در شهرهای هوشمند با مقایسه دو دیدگاه غربی و اندیشه بومی

نوع مقاله : علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 گروه مهندسی معماری، دانشکده فنی و مهندسی، دانشگاه قم، قم، ایران

2 گروه شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریز، ایران

10.22034/future.2026.24510.1032

چکیده

یکی از مهم‌ترین مسائل در شهرهای امروز نبود برنامه و مدیریت کارآمد است و جهت پاسخگویی به این مسائل، رویکردهای جدیدی همچون حکمرانی خوب و شهر هوشمند مطرح گردیده است ولی این رویکردها در بستر تفکرات غربی شکل‌گرفته‌اند و جهت استفاده در شهرهایی با جهان‌بینی اسلامی مناسب نیستند. هدف اصلی پژوهش بررسی هستی‌شناسی، انسان‌شناسی و معرفت‌شناسی رویکرد حکمرانی خوب به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های اصلی شهر هوشمند از منظر برایان مک لالین و علامه طباطبایی و استخراج مدل مفهومی بومی‌سازی شده جهت استفاده در شهرهای اسلامی می‌باشد. روش بررسی و پژوهش در این نوشتار توصیفی-تحلیلی و روش گردآوری اطلاعات به‌صورت اسنادی است. بدین معنی که با بررسی اسناد و مدارک و نوشته‌های صاحب‌نظران موردنظر و با استفاده از روش تحلیل محتوا، سعی شده است ارتباط منطقی بین نظریه‌ها شناسایی و به تحلیل و مقایسه ارتباطات، پیوندها و همچنین تفاوت‌های دیدگاه‌های موردنظر پرداخته شود. مطالعات نشان داد که حکمرانی خوب در اندیشه غربی به بعد معنوی انسان توجه ندارد. حتی حاضر است در صورت لزوم، اخلاق و معنویت را فدای توسعه مادی کند. این مدل تنها به بعد جسمانی انسان بسنده کرده، به بعد معنوی و متعالی انسان توجه ندارد. به‌عبارت‌دیگر، این الگو تنها می‌تواند جامعه را به لحاظ مادی توسعه دهد. حکمرانی خوب از دیدگاه متفکر غربی، مبتنی بر لیبرالیسم و اومانیسم است. در لیبرالیسم، آنچه موردتوجه قرار نمی‌گیرد، مبدأ (خداوند) و معاد و وحی می‌باشد، در واقع در تفکر لیبرالیستی، اعتقاد به خداوند مطرح نیست. از نظر معرفت‌شناسی قائل به اصالت حواس است؛ یعنی آنچه از طریق حواس به دست آید و برای حیات انسان مفید باشد قابل شناخت است. بنابراین، به سایر عوامل معرفتی توجهی ندارد. نتایج پژوهش نشان داد که تفاوت‌هایی میان الگوی حکمرانی در بین نظریات علامه طباطبایی با الگوی حکمرانی از منظر اندیشمند غربی برایان مک لالین وجود دارد و اگر حکمرانی خوب متناسب با جهان‌بینی اسلامی بومی‌سازی شود می‌تواند در شهره‌ای‌های اسلامی قابلیت رشد و توسعه پیدا کند و زمینه را برای تحقق سایر مؤلفه‌های شهر هوشمند نیز فراهم نماید. به همین منظور با توجه به نظریه اعتباریات علامه طباطبایی رویکرد حکمرانی خوب بومی‌سازی شده و مدل مفهومی آن جهت استفاده در شهرهای اسلامی استخراج گردیده است.

کلیدواژه‌ها

مراجع

  1. برآبادی، محمود. (1383). حکمروایی خوب شهری. فصلنامه شهرداری‌ها، 6 (69)، 54-56
  2. برک پور، ناصر و اسدی، ایرج. (1390). مدیریت و حکمروایی شهری. تهران: انتشارات دانشگاه هنر.
  3. بوذری نژاد، یحیی و مرندی، الهه. (1394). نظریه اعباریات علامه طباطبایی و نظام حقوقی-سیاسی جامعه. فصلنامه مطالعات حقوق عمومی، 45(1)،107-122.
  4. بیگی نیا، عبدالرضا؛ صفری، سعید و مرشدی زاده، علی. (1391). شناسایی و اولویت‌بندی شاخص‌های حکمرانی خوب. چشم‌انداز مدیریت دولتی، 3(4)، 65-86.
  5. پارسانیا، حمید. (1389). هستی و هبوط. قم: نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در دانشگاه‌ها و معاونت پژوهشی دانشگاه معارف اسلامی.
  6. خسروپناه، عبدالحسین. (1390). علامه طباطبایی فیلسوف علوم انسانی- اسلامی. ج 2، تهران: سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
  7. دفتر تبلیغات اسلامی قم. (1311). مرزبان وحی و خرد. قم: بوستان کتاب.
  8. طباطبایی، سید محمدحسین. (1387). تحریری نو بر اصول فلسفه و روش رئالیسم، با شرح محمدباقر شریعتی سبزواری، ج 2، قم: بوستان کتاب.
  9. طباطبایی، سید محمدحسین. (1374). تفسیر المیزان، با ترجمة محمدباقر موسوی همدانی، ج 2، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  10. طباطبائی، محمدحسین. (1385). اصول فلسفه و روش رئالیسم. ج 1 و 2 و 3. قم: انتشارات صدرا
  11. طباطبایی، محمدحسین. (1386). تفسیر المیزان. ترجمه محمدباقر موسوی همدانی، ج 20، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  12. عربشاهی، زهرا. (1383). برنامه قانون چهارم زیر ذره‌بین حکمروایی خوب شهری. فصلنامه شهرداری‌ها، 6(69)،11-16.
  13. عیوضی، محمدرحیم و مرزبان، نازنین. (1395). بررسی مؤلفه‌های حکمرانی خوب از منظر امام خمینی (ره). مطالعات سیاسی جهان اسلام، 5(3)،117-138.
  14. فرزین پاک، شهزاد. (1383). از آموختنی‌های شهر حکمروایی خوب چیست؟. فصلنامه شهرداری‌ها، 6(69).
  15. کاظمیان، غلامرضا. (1386). درآمدی بر الگوی حکمروایی شهری. جستارهای شهرسازی، (19-20)، 5-7.
  16. کیانی، اکبر. (1390). شهر هوشمند ضرورت هزاره سوم در تعاملات یکپارچه شهرداری الکترونیک (ارائه مدل مفهومی–اجرایی با تأکید بر شهرهای ایران). آمایش محیط، 4(14)، 39-64.
  17. نجارزاده، محسن؛ کرکه آبادی، زینب و کامیابی، سعید. (1397). الگوی ساماندهی پیاده راه‌های شهری برای حکمروایی خوب شهری (نمونه موردی: منطقه 12 شهر تهران). جغرافیا و برنامه‌ریزی منطقه‌ای، 8(1)، 63-78.
  18. هاشمی، سید علی؛ راه‌نجات، میترا؛ شریف‌زاده، فتاح و سعدی، محمدرضا. (1399). نسبت‌سنجی حکمروایی خوب و شهر هوشمند (مطالعه موردی: شهر تهران). راهبرد اجتماعی فرهنگی، 9 (1)،68-90.
  19. Arabshahi, Z. (2004). The Fourth Law Program under the microscope of good urban governance, Municipalities Quarterly, 6(69), 11-16. [In Persian].
  20. Barabadi, M. (2004). Good Urban Governance. Municipalities Quarterly, 6 (69). [In Persian].
  21. Barakpour, N., Asadi, I. (2011). Urban Management and Governance. Tehran: University of Arts Publications. [In Persian].
  22. Beiginia, A., Safari, S., & Morshidizadeh, A. (2012). Identifying and prioritizing good governance indicators. Public Management Perspective, 3(4), 65-86. [In Persian].
  23. Chourabi, H., Walker, S., Mellouli, S., Nam, T., Gil-Garcia, J.Ramon., Nahon, K. A., Pardo, T. & Jochen, S. H. (2013), Understanding Smart Cities: An Integrative Framework. 25th Hawaii International Conference on System Sciences, Hawaii.
  24. Deakin, M. (2014). Smart cities: the state-of-the-art and governance challenge. Triple Helix 1(7),1-16. https://doi.org/10.1186/s40604-014-0007-9
  25. Eyvazi, M. R., & Marzban, N. (2016). A study of the components of good governance from the perspective of Imam Khomeini. Political Studies of the Islamic World, 5(3), 117-138. [In Persian].
  26. Farzin Pak, Sh. (2004). What are the lessons of good governance in the city?. Quarterly Journal of Municipalities, 6(69). [In Persian].
  27. Hashemi, S. A., Rahnejat, M., Sharifzadeh, F. & Saadi, M. R. (2020). Relationship between Good Governance and a Smart City: A case study of Tehran. Socio-Cultural Strategy, 9(1), 67-90. [In Persian]. 
  28. Herdiyanti, A., Hapsari, S, P. & Dwi Susanto, T. (2019), Modelling the smart Governance performance to support smart city program in Indonesia. The fifth information systems international conference,161,367-377.
  29. Jiang, H. (2021). Smart urban governance in the ‘smart’ era: Why is it urgently needed?, The International journal of urban policy and planning, 111(1).
  30. Khosropanah, A. (2011). Allameh Tabatabaei, Philosopher of Islamic Humanities, Vol. 2, Tehran: Publication Organization of the Research Institute of Islamic Culture and Thought. [In Persian].
  31. Kiani, A. (2011). Smart city: the necessity of the third millennium in integrated interactions of electronic municipality (presenting a conceptual-implementation model with emphasis on Iranian cities). Geographical Quarterly of Environmental Planning, 4(14), 39-64. [In Persian].
  32. Lin, Y. (2020). A comparison of selected Western and Chinese smart governance: The application of ICT in governmental management, participation and collaboration, journal of Telecommunications Policy,42(10), 800-809.
  33. Lockwod, M. (2009). good governance for terrestrial protected areas.jurnal of environmental management, 91(3), 754-766.
  34. Mosannenzadeh. F., & Vettorato. D. (2014). Defining Smart City. A Conceptual Framework Based on Keyword Analysis, TeMA-Journal of Land Use, Mobility and Environment,
  35. Nam, T., & Pardo, T. A. (2011), Conceptualizing Smart City with Dimensions of Technology, People and Institutions, In the 12th Annual International Digital Government Research Conference: Digital Government Innovation in Challenging Times, ACM, 282-291.
  36. Neirotti, P., De Marco, A., Cagliano, A. C., Mangano, G., & Scorrano, F. (2014). Current trends in Smart City initiatives, Some stylized facts, Cities,38(1), 25-36.
  37. Parsania, H. (2010). Existence and Descent. Qom: The Supreme Leader's Representative Institution in Universities and the Research Vice-Chancellor of the Islamic Education University. [In Persian].
  38. Pereira, G. V., Parycek,., Falco, E., & Kleinhans, R. (2018). Smart governance in the context of smart cities: A literature review. Information Polity, 23(2), 143-162.
  39. Qom Islamic Propaganda Office. (1932). The Border of Revelation and Wisdom. Qom: Book Park. [In Persian].
  40. Tabatabaei M. H. (2008). A new treatise on the principles of philosophy and the method of realism. with commentary by Mohammad Baqer Shariati Sabzevari, vol. 2, Qom: Bostan Ketab.
  41. Tabatabaei, M. H. (1995). Tafsir al-Mizan. translated by Mohammad Baqer Mousavi Hamedani, vol. 2, Qom: Islamic Publications Office. [In Persian].
  42. Tabatabaei, M. H. (2006). Principles of Philosophy and the Method of Realism. Vol. 1, 2, and 3. Qom: Sadra Publications. [In Persian].
  43. Tabatabaei, M. H. (2007). Tafsir al-Mizan, translated by Mohammad Baqer Mousavi Hamedani, vol. 20, Qom: Islamic Publications Office. [In Persian].
  44. Tomor, Z., Przeybilovicz, E., Leleux, Ch. (2021). Smart governance in institutional context: An in-depth analysis of Glasgow, Utrecht, and Curitiba, The International journal of urban policy and planning,114(1),1-18.
  45. United Nations Centre for Human Settlements (2000), Principles of Good Urban Governance, UNCHS Global Campaign on Urban Governance.
  46. Zheng, R., Yao, C., Jin, H., Zhu, L., Zhang, Q., & Deng, W. (2015). Parallel Key Frame Extraction for Surveillance Video Service in a Smart City. PLoS ONE, 10(8). DOI:10.1371/journal.pone.0135694.
شهر آینده، اندیشه بومی
دوره 1، شماره 2
آبان 1404
صفحه 27-41

فایل ها

هم رسانی

ارجاع به این مقاله

آمار