روندشناسی جهانی معماری قدسی ادیان با تمرکز بر ابعاد معنویت و نقش آن در ارتقای سلامت روان و کیفیت زندگی کاربران

نوع مقاله : علمی - پژوهشی مستقل

نویسندگان

1 گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

2 استادیار، گروه آموزش هنر، دانشگاه فرهنگیان، صندوق پستی ۱۴۶۶۵-۸۸۹، تهران، ایران

3 گروه معماری، دانشگاه علم و فناوری مازندران، بهشهر، ایران.

4 استادیار، گروه هنر و معماری، دانشگاه خاتم، تهران، ایران. کد پستی: 1991813741.

10.22034/future.2026.24956.1047

چکیده

این پژوهش به بررسی روند جهانی مطالعات در حوزه معماری قدسی ادیان و ارتباط آن با معنویت، سلامت روان و کیفیت زندگی کاربران در بازه زمانی ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۵ می‌پردازد. با وجود گسترش مطالعات میان‌رشته‌ای در این حوزه، ادبیات موجود از نظر موضوعات، رشته‌های علمی و شبکه‌های همکاری پژوهشی پراکنده است و تصویری منسجم از ساختار و روند تحول این حوزه در دسترس نیست. ازاین‌رو، شناسایی ساختار علمی و موضوعی پژوهش‌های موجود و تعیین مسیرهای اصلی تحول آن، به‌عنوان مسئله اصلی پژوهش مورد توجه قرار گرفته است. برای پاسخ به این مسئله، تحلیل کتاب‌سنجی با استفاده از ۴۱ سند علمی انگلیسی‌زبان بازیابی‌شده از پایگاه Lens انجام شد و داده‌ها پس از پالایش و استانداردسازی، با استفاده از نرم‌افزارهای VOSviewer (نسخه 1.6.20) و Bibliometrix تحلیل شدند. این تحلیل‌ها شامل هم‌تألیفی، هم‌رخدادی کلیدواژه‌ها، استناد، هم‌پیوندی کتابشناختی، نقشه موضوعی و تحلیل ساختار مفهومی بود. یافته‌ها نشان می‌دهد که مطالعات این حوزه ضمن رشد محسوس در سال‌های اخیر، از نظر موضوعی و شبکه‌های همکاری علمی همچنان انسجام محدودی دارند و در سه محور عمده شامل ابعاد فرهنگی، اجتماعی و روان‌شناختی فضاهای قدسی؛ نقش هنر و میراث فرهنگی در شکل‌گیری تجربه‌های عاطفی و حسی؛ و معنویت، دین و تعالی سازمان یافته‌اند. این الگو نشان می‌دهد که پژوهش درباره معماری قدسی در نقطه تلاقی چند حوزه علمی شکل گرفته، اما پیوند میان این حوزه‌ها هنوز به‌طور کامل تثبیت نشده است.

کلیدواژه‌ها