دانشگاه شهیدبهشتی- دانشکده معماری و شهرسازی- گروه برنامه ریزی و طراحی شهری و منطقهای
10.22034/future.2026.24548.1037
چکیده
تحولات ساختاری اقتصاد منطقهای و جابهجایی فضایی فعالیتها از جلوههای اصلی پویایی نظام منطقههای شهری معاصر است. منطقه کلانشهری تهران - البرز در دهههای اخیر، بر اثر تمرکز سرمایه، توسعه خدماتپیشرفته و گسترش فناوری و ارتباطات، دگرگونیهایی چشمگیر در سازمان فضایی فعالیتها تجربه کرده است. این روند موجب همزمانی تمرکز برخی فعالیتها با ظهور الگوهای جدید تخصصگرایی، تنوع و پیرامونیشدن شهرستانها شده است. ازاینرو تحلیل مزیتهاینسبی و شناخت الگوهای فضایی برای آیندهنگریتوسعه ضروری است.
پژوهش حاضر در چارچوب رویکرد کمی بودویل، به سنخشناسی فضایی ساختار فعالیتی منطقه و تبیین دلالتهای آن برای آیندهپژوهی میپردازد. دادههای ارزش افزوده سالهای ۱۳۹۵ تا ۱۴۰۰ در ۹ گروه اقتصادی بررسی و با تحلیل ترکیبی ضریب مکانی و سهم تغییر، شهرستانها در سه سنخ تخصصی، متنوع و پیرامونی طبقهبندی شدند؛ با این نیت که در انطباق با فرصتهای زیرساختیِ فراهم، وضعیت تعادل یا تناسب میان استعداد و ظرفیت سنجیده شود.
یافتهها بیانگر ناهمگونی در ساختار فضایی فعالیتهای منطقه است؛ برخی شهرستانها با تمرکز فعالیتهای تخصصی و برخورداری از مزیت رقابتی نقش پیشران دارند، در حالیکه برخی دیگر با تنوع اقتصادی محدود در وضعیت پیرامونی قرار گرفتهاند. تفسیر آیندهنگر نشان میدهد مسیر مطلوب توسعه در گرو برقراری تعادل میان استعدادهای اقتصادی و ظرفیتهای زیرساختی است. این هدف نه از طریق تمرکز یا گسترش پراکنده، بلکه با بازآرایی هوشمند نقشهای فضایی و هدایت جریان سرمایه، فناوری و زیرساخت محقق میشود. در غیر این صورت نابرابری فضایی تشدید خواهد شد؛ حالآنکه تقویت مزیتهای محلی و ارتقای زیرساختها میتواند منطقه را به سوی الگویی چندمرکزی و پایدار سوق دهد.
ندایی طوسی, سحر و جبارنژاد, محمدهادی . (1405). سنخشناسی فضایی ساختار فعالیتی منطقه کلانشهری تهران - البرز با رویکرد بودویل و دلالتهای آن برای برنامهریزی آیندهنگرانه. شهر آینده، اندیشه بومی, (), -. doi: 10.22034/future.2026.24548.1037
MLA
ندایی طوسی, سحر , و جبارنژاد, محمدهادی . "سنخشناسی فضایی ساختار فعالیتی منطقه کلانشهری تهران - البرز با رویکرد بودویل و دلالتهای آن برای برنامهریزی آیندهنگرانه", شهر آینده، اندیشه بومی, , , 1405, -. doi: 10.22034/future.2026.24548.1037
HARVARD
ندایی طوسی, سحر, جبارنژاد, محمدهادی. (1405). 'سنخشناسی فضایی ساختار فعالیتی منطقه کلانشهری تهران - البرز با رویکرد بودویل و دلالتهای آن برای برنامهریزی آیندهنگرانه', شهر آینده، اندیشه بومی, (), pp. -. doi: 10.22034/future.2026.24548.1037
CHICAGO
سحر ندایی طوسی و محمدهادی جبارنژاد, "سنخشناسی فضایی ساختار فعالیتی منطقه کلانشهری تهران - البرز با رویکرد بودویل و دلالتهای آن برای برنامهریزی آیندهنگرانه," شهر آینده، اندیشه بومی, (1405): -, doi: 10.22034/future.2026.24548.1037
VANCOUVER
ندایی طوسی, سحر, جبارنژاد, محمدهادی. سنخشناسی فضایی ساختار فعالیتی منطقه کلانشهری تهران - البرز با رویکرد بودویل و دلالتهای آن برای برنامهریزی آیندهنگرانه. شهر آینده، اندیشه بومی, 1405; (): -. doi: 10.22034/future.2026.24548.1037
)